Yemen dı wextê hukımraniya Sasaniyan dı esker, memur u idarekari İranıji cıniyanê Yemenıjan dı zewıciyeni. Ê oladi ki ıni zewacan ra beni wext ra dıma beni zêd. İnan ra vani Ebna(L
Waliyê Yemen, dı lacanê Şehr lacê Bazan lacê Sasani ra yo. Wı bı eslê xu İran ra yo. Kisra Enûşirvân, wı qey vetışê Habeşıjan Yemen ra şırawıtbı Yemen. Ey zi Yemen dı ca dabı xu. Ino wali, baco beno sehabiyê Pêxemberi.
Yemen dı wextê hukımraniya Sasaniyan dı esker, memur u idarekari İranıji cıniyanê Yemenıjan dı zewıciyeni. Ê oladi ki ıni zewacan ra beni wext ra dıma beni zêd. İnan ra vani Ebna(Laci). Firuz, ına sınıfa cematki ra yo. Hiri laci Firuzi esti. İnan ra laco pil Ed-Dehhak o. Ed-Dehhak, hema Pêxemberê ma wefat nikerdbı ameyo dunya u babiyê xu Firuzi ra hedisi riwayet kerdi. Ê dıyın Ebdullah o. Ebdullah, tabiin ra yo, Qudıs dı cuyayo u babiyê xu Firuzi ra hedisi riwayet kerdi. Ê hiriyın Ayaş o. Ayaş zi tabiin ra yo.
Firuz, serra H.10 u M.631 dı heyeta ki Yemen ra Medina miyanê ay heyet dı ca geno u pawa a heyet beno Bısılmane. Riwayetêk gore, Waliyê San’a Bazan, Firuz u Vebr lacê Yuhannis’i piya keno qasıd u şıraweno Medina. Vano:
“Şiyên Pêxemberi ra vacên Bazan u şarê Ebna piya biyi Bısılmane.”
Firuz, Bısılmanti ra ver dı wayan dı piya zewıciyayebı. Riwayet biya ki ey emrê Pêxamberi ser hiri telaqi yo cıniya xu eşti u a verdaya. (Ebu Dâvûd, “Ṭalâḳ”, 25; Tirmizî, “Nikâḥ”, 34). Çunki, Bısılmanti gore, dı wayi bınê nikahê yo miyerık dı nibeni. Wext, Firuz pawa embazanê xu Pêxemberi ma ri iman ano u ey ri biyat keno hına vano:
"Ya Resulê Ellahi! Tı zonê ma ça ra veciyayi omeyi. Ma biyi Bısılmane. Weli u destegırê ma kam o?”
Resulê Ellahi aleyhi selam, vano:
“Homa u Pêxemberê ey!”
Firuz u embazi ey vani:
“Homa u Pêxemberê ey ma ri bes o. Ma razi yê.”
Dıma, Pêxemberi ma ra perseni:
"Ya Resulê Ellahi! Rêzi enguri ma esti u ma engur ra şarap vırazeni. Homayi zi şarap kerda heram. Ma engur, seker?”
Pêxemberi ma aleyhi selam vano:
"Engur, bıkerên wışk (bıkerên) mewıj.”
Firuz u embazi ey rına perseni:
“Ma mewıj/eskıj pê sekeni?”
Pêxemberi ma aleyhi selam vano:
"Zereyê yo mesin dı bikerên hiy, tera şerbet u hoşaw vırazên! Tera şon bıwerên. Şon bıkerên hiy, tera sersıbay bıwerên!”
Firuz lacê Deylemi dı wayan dı zewıciyayebı. Ino halê xu Pêxemberi ma ra perseno:
"Ya Resulê Ellahi! Ez biyo Bısılmane. Bınê nikahê mı dı dı wayi piya esti. Ez sekeno?”
Pêxemberê ma aleyhi selam vano:
"Tı ê wırdinan ra kamci wazenê nikahê xu dı depış. Kamci wazenê hiri telaqanê ay bıerz (bıverd)!”[1]
Pêxemberê ma miyanê Ebna ra Firuz, keno wali. Eswed el-Ansi zi şertê iteatkerdış ser wezife xu dı verdeno. Firuz, ıno wezifeyê xu heta xelifetiya Hz. Ebubekir’i dewam keno. Eswed el-Ansi, yo mudı ra pê idiayê pêxemberti keno. Bı zur u xap vano: “Ez, pêxember o.” Pêxemberê ma aleyhi selam, ıno merdumo zurker u murted[2] ri yo mufrezı şıraweni. Wazeno wa ey bıkışên. Miyanê ına mufrezı dı Firuz ed-Deylemi u bırayê ey Zazan zi ca geni. Firuz pawa bırayê xu Zazan ıno merdumo zurker u mürtedi kışeni. Tıkê riwayetan dı viyereno, ına mesele ser Hz. Muhammed aleyhi selam Firuz u Zazan tebrik keno u inan weşi ser wesıfneno. Ina meseleyê Eswed el-Ansi u bı emrê Pêxemberi kıştışê ey Tarixê Taberi dı hına viyerena:
Eswed el-Ansi, qebilayê Beni Ebd ra yo. Wext Yemen dı veciya u dewayê pêxemberti kerd o wext Pêxemberê ma aleyhi selam hema wefat nikerdbı; la neweş bı. O wext, miyanê Ereban ra tıkê merdumi din ra veciyaybi u bıbi murted. Amr lacê Kabi, ıni murtedan ra bı u reisê qebilayê xu kıştbı. Ino semed ra Pêxemberê ma aleyhi selam idarekaranê Yemen ri mektub şırawıti qey depıştış u kıştışê Eswedi emır dabı.
Wext Bazan bı Bısılmane. Hemı Hımyerıji ê Yemeni bı wesileyê ey biyi Bısılmane. Pêxemberi ma zi idareyê Yemeni dabı ey. Wefatê Bazan ra dıma Pêxemberi ma idareyê Sana u hiri şaristananê binan da lacê Bazani Şehr lacê Bazani. Pêxemberi ma aleyhi selam, Medina ra new sehabeyi şırawıti Yemen u idareyê çend şaristanan zi da inan. Aden ra heta Hedramewt idare destê inan dı bı. İnan zekât dên aridayiş u zobina gureyan ri zi idarekari kerdên. Miyanê ıni sehabeyan dı Amir b. Şehr el-Hemedani, Ebu Musa el-Eş’ari, Xalid b. Zeyd b. El-As, Zahir b. Ebi Hale, Ya’la b. Ümeyye, Amr b. Hazm, Ziyad b. Lebid, Ukkaşe b. Sevr u Muawiye b. Kinde estbi. Hz. Muaz lacê Cebeli zi ıni new idarekaran ri kerd waliyo umumi. Muaz, ıni şaristanan ra gêrayên, gureyi teftiş kerdên, ferz u sunet musnên u verê çiyanê biusulan guretên.
Wext Eswedo Zurker, pêxemberti xu kerd eşkera Hz. Hz. Şehr lacê Bazani eskeri xu dayi ari u şı Eswedi ser. Qumandarê Eswedi Amr b. Ma’di Kerb bı. Eswed, waliyanê Yemeni ri xeber şırawıt u va:
“Şıma paşt da Şehr lacê Bazani; la çı wext mı sareyê ey tera kerd bızanên dor yena şıma.”
Eswedi eskeri xu dayi ari u kot rayır. Eskerê Eswedi ê Şehr lacê Bazani ameyi tiver. Ino herb dı Bısılmaneyi koti bın, meğlub biyi u zaf sehabeyi biyi şehid. Eswed, dıma San’a u şaristananê binan geno bındestê xu.
Muaz b. Cebel u waliyi bini ıno xışmê Eswedi ra xu da kışt. Yo mudı semedê tedbir u desteg pawıtış xu lımna. Halid lacê Yezid lacê As u Umer lacê Hazmi lezalez ameyi Medina u Pêxemberi ma weziyet ra xeberdar kerd. Yemen dı çı biyo çı nibiyo, Eswedo Murted u Zurkeri sekerdo u Şehr lacê Bazan u embazi ey seni qetıl biyi tekutek Pêxemberi ma ra va.
Pêxemberi ma aleyhi selam, zaf bı mehzun. Eswedi ri lenet kerd u va: “Homa, wextêko kılm dı ey helak keno.” Seba ınay, Hz. Muhammedi Yemen dı waliyan u idarekaranê Bısılmanan ri xeber şırawıt. Waşt, ê biyên yo ca. Quwetê xu bıkerên yo u pê planêk Eswedi bıkışên.
Eswedi Zurkeri San’a ra heta Taif guretbı bındestê xu. Zaf Bısılmane kerdbi esir. Ini esiran ra yo zi xanımê Şehr lacê Bazan –Homa ey ra razi bo- Azad Merzubanu bi. Ey, ına cıniya Bısılmane pê zor u ters cayê xu dı depıştên.
Hz. Muaz b. Cebeli hemı wali u idarakari dayi ari, inan dır mışore kerd. Va: “Eswedi, xeylêk esker top kerdo, ordiya xu kerda pit. Êseno ma pê herb nieşkên ey meğlub bıker. Mela, ma ey pê kıştış werte ra wedar.
Eswed el-Ansi, hukmê idareyi dabı Ma’s lacê Kerb, walitiya Madhac dabi Beni Zeyd u qumandari dabi Kays lacê Abdi Yağusi.
Dı laci Hz. Şehr b. Bazani estbi:
Firuz u Zazan.
Şehr b. Bazan, walitiya mıntıqayê Fars dabi ıni wırdi lacanê xu. Hz. Muaz b. Cebel, qasê dı aşmi derheqê ına mesela insanan dır miyanki mışore kerd, plani vıraşti.
Qumandarê Eswedi Kays, Bısılmane bı; la hayeyê Eswedi ınay ra çinbi. Laci Şehr b. Bazani Firuz u Zazan zi ına mesela ser gêrayên yo çare bıvinê. Hz. Muaz, inan ri mektubêk şıraweno u vano:
“Resulê Ellahi şıma ra zaf heskeno, hal u weziyetê şıma ra perseno. Inay zi vano: ‘Eswedi bıkışên, bı ınay razitiya Homa u Pêxemberi bıgerên ki şıma ilelaxir cenet dı bımanê.”
Wext ıno mektup kuweno destê Firuz u Zazani ıni Kays ri xeber şıraweni. Hiri hemı yeni yo ca. Xu miyan dı vani:
“Ma, emrê Homayi ser şiyer. Ma zani Hz. Muhammed pêxembero heq o u Eswed zi zurker o; la nê eskerê ma, nê silahê ma u nê zi malê ma esto. Eswedi hemı ma dest ra gureti u dest na ser a.”
Ino benate dı Firuz, va
“Yo planê ma esta. Dadiya ma ha destê Eswedi da. Ma dadiya xu dı qısey keni, eger ma pikerd ma eşkeni Eswedi bıkış.”
Ino fıkır u teklif, mequl omı. Ê binan zi qebul kerd. Firuz u Zazan, wırışti şiyi cayê dadiya xu u Firuz ay ra va:
“Tı hol zana. Eswed, babiyê ma kışto, şarê Yemeni ri zaf zulım kerdo, ma te ra zaf zehmet diyo, ma welatê ma ra nefiy kerdi, qom u eqrabayi ma kerdi vıla. Ez omiyo ita ma wazeni qey kıştışê ey tı ma ri ardım bıkeri, ma ıno gure piya bıker. Eger tı ardım nikena, ıno vateyi mı xu dır depış u kesi ra mevaj.”
Dadiya inan va:
“(Firuz) Tı, mı ra çı bıwazi ez ana ca; çunki ez zi zana Eswed kafır o. Vercu herkes vatên belka wı zi zey Hz. Muhammedi yo pêxember o. La eka zey herkes ez zi zana wı nê Homayi ri ibadet keno, nê nımaj keno, nê rocı geno u nê şartanê Bısılmanti ano ca. Wı xu cenabeti ra nışuweno u heram ra zi xu nipaweno. Ez, çı wext ey vinena tu mena nidana kar u gureyanê ey. Ino şaro feqir u belangaz kamci vate u mucize ey ri xapiyayo ez fam nikena u heyret kena. Duşmentiya mı ey ri zaf a; la ez yo cıni ya u biçare ya.”
Firuz ed-Deylemi, ıni vateyanê dadiya xu ser xu bı xu fıkıriya: Ey ına mesela seni hel keni, seni yo çare vineni u Eswed seni wertı ra weradani? Dadiya ey va:
“Ina seray dı şew zaf muhafızi(pawıtoğ) esti. Şew, imkan çino tu kes teber bıkuwero seray; la çareyêk esto. Ez, Eswedi wadeyêk dı keno hona. Tı eşkeni biyi ıno wadı. Tı nimeyê şew ra pê dêsê ê wadeyi qul keni kuweni zere. Hına, tı eşkeni ey hon dı miyanê cılanê ey dı bıkışi. Ez şew sareyê ey ver nışeno ru, çıla keno hona ki wext tı omeyi zere tı ey weşaweş bıvini.” (Dona humar dewam keno)