Dengbêjî, ji bo zimanê Kurdî jî mîna dibistanekê bûye. Bi saya wan, gelek peyvên kevn, biwêj, metelok û awayên îfadekirinê heta îro hatine. Her dengbêjek, di heman demê de parêzvan
Bêguman, dengbêj di edebiyat û çanda Kurdî de xwedî cihekî gelekî girîng in. Ew ne tenê stranbêj in, di heman demê de çîrokbêj, dîroknivîsên devkî û parêzvanên ziman û çanda Kurdî ne. Ew, di dîroka gelê Kurd de, xwediyê şuğlekî pîroz û girîng in. Di demekî de dengbêj mîna pirtûkxaneyên zindî, arşîvên devkî tevgeriyane. Wan, bi deng û qêrînên xwe, dîroka civakê, serpêhatiyên lehengiyê, evînên destanî, êş û xemên gel, şahî û şînên jiyanê ji nifşekî gihandine nifşê din.
Dengbêj, gotinek e ku ji peyvên deng (gotin, saz, sitran) û bêj (gotin) pêk hatiye. Ew dengê xwe bi sitran dibêje, lê ne wekî hunermendek karîger an jî sitranbêjek wêneyî. Dengbêjî, bi forma xwe, edebiyata helbestî ya devkî ye. Li wir hejmar, wezin an hece ne mecbûr in, lê deng, ritim, guherok û tekraran wekî rêbazên zimanî têne bikaranîn.
Edebiyata Kurdî bi sedsalan, berî ku bi awayekî berfireh were nivîsîn, bi rêya devkî dihat parastin û pêşxistin. Dengbêj di vê çarçoveyê de rola herî sereke lîstiye. Kilamên wan, ne tenê sitranên ji bo guhdarkirinê bûn, di heman demê de berhemên edebî bûn ku hêza ziman, kûrahiya hestan û zanabûna civakî di nav xwe de dihewandin.
Naveroka kilamên dengbêjan gelek dewlemend in. Kilamên "evînî" ku qala evînên qedexe, dîtin û hevdûwindakirinê dikin; kilamên "lehengî" ku qala egîdî û berxwedanê dikin; kilamên "xerîbî û penaberiyê" ku qala dûrketina ji welat û hezkiriyan dikin; kilamên "şînê" ku qala mirin û trajedîyan dikin; û kilamên "civakî" ku qala pirsgirêkên jiyanê û rexneyên civakî dikin, hemû jî beşek ji vê xezîneya devkî ne. Her kilamek, bi awayekî hunerî, dîrokek, çîrokek an jî hestek kûr e.
Şêwaza (stîla) gotina dengbêjan jî taybet e. Hunerîbûna wan di bikaranîna dengê wan de ye. Bêjing (kontrolkirina nefesê), hilkişîn û daketina deng di gorî naveroka kilamê de, xemilandina peyvan bi awayekî muzîkal, hemû jî beşek ji teknîka wan a bêhempa ye. Dengbêjekî hosta; wek Şakiro, Evdalê Zeynikê û Meryem Xan, dikarîbû bi tenê dengê xwe, guhdarên xwe bike nav hest û bûyerên kilamê.
Dengbêjî, ji bo zimanê Kurdî jî mîna dibistanekê bûye. Bi saya wan, gelek peyvên kevn, biwêj, metelok û awayên îfadekirinê heta îro hatine. Her dengbêjek, di heman demê de parêzvanekî zaravayê xwe bûye û dewlemendiya zaravayên Kurdî jî bi riya wan hatiye xwedîkirin.
Di cîhan û dema îroyîn de, digel pêşketina teknolojiyê û belavbûna medyayê, dengbêjî mîna berê ne zindî be jî, hîn jî girîngiya xwe diparêze. Berhemên wan tên tomarkirin, tên lêkolînkirin û hewl tê dayîn ku ev hunera qedîm winda nebe.
Di encamê de, dengbêj ne tenê gotin dibêjin, belê ji bo Kurdan, gotinên dîroka xwe dibêjin. Ew ji bo edebiyata Kurdî stûnekî bingehîn in. Ew ne tenê hunermendên dengbêjiyê ne, ew dîroknasên gelê xwe ne, parêzvanên zimanê xwe ne û mîmarên edebiyata xwe ya devkî ne. Girtina qedrê wan û berhemên wan, girtina qedrê dîrok, ziman û çanda xwe ye. Xezîneya wan a devkî, ji bo nivîskar, helbestvan û lêkolînerên îroyîn û yên paşerojê, çavkaniyeke bêhempa ye.