Bişewite Mala Ğerîbîyê

Bîsmîllah! Wext wextê nimêja sibehê ye. Wîle wîla çûka ye, li ber asîman diçin û tên. Rabû nimêja xwe ya sibehê eda kir û digel mexlûqatên hoşiyar ket hemd û senayê.

Rabûna bo nimêja sibehê, hişyarbûna piştî xewê li nik wî fereca xêrê, be’s ul-be’da piştî mewtê bû. Xewn û xeyalên tevlihev di zihnê wî de govend girtin. Ji xwe li nig wî tefekkur ‘îbadetek bêhempa bû.

Bişewite Stenbola wêran! Çiqas dem û dewran bi ser de buhurî bûn ku niha tenê rêç û şopa rêwîyên kevnar lê xwîya dikir. Şopa Nursî li serê girê Çamlıca, a şagirdê wî yê manewî Sedrettîn Yuksel li Fatîh, a Şehîd Metîn Yuksel li goristana Derîyê Edîrne, a Eyyub el-Ensarî li Eyup Sultan, a Hezretî Yûşe’ li Girê Beyqoz rû vedabûn.

Zîhnen geh diçû Amedê li ser bircê helbest dihûnand û pêşîvanên Îslamê bibîr dianî geh li rex şagirdên xwe di camiyên welat de dersa Qur’anê dida. Hesreta ğurbetê kederek dijwar bû. “Bişewite Stenbola wêran!” Got û sekini...

 Stenbol bajareke mezinê navnetewî bû. Gelek medenîyetên muxtelif li ser axa wê dem û dewrana xwe borandibûn û ji qada dîrokê rabûbûn. Mirov dikaribû bêje ku ev bajar hem muzexaneyeke qedîma müşterek e bo gelek medenîyetan hem jî goristana gelek medenîneyeta ye. Tefsîra ayeta “Bo hilgirtina îbretê li ser rûkê erdê bigerin (çavên xwe vekin û bi nezereke îbretamîz li şop û rêça wan milletên berya xwe) binerin bê ka ‘eqîbeta kesên berya we bi çi rengî gihaye encamê. (Ji xwe) giranîya wan (kesên berya we) ji muşrîkan bûn[1]” li vî bajarî bêtir dihat fêmkirin. Lewra ev bajar û nîşaneyên li ser vî bajarî di vî warî de wêne û belgeyên muhkem bûn... 

Li her derekî vî bajarî nîşaneya medenîyetek rû vedida. Her wiha nişana Medenîyeta Îslamê jî li her derî xwe nîşanî mirov dida. Tirba Hezretî Ebû Eyyûb el-Ensarî ji alî Ewrûpa ve silav dida Girê Hezretî Yûşe’.

Stenbola qedîm piştî Hezretî Yûşe’ di bin piyê ‘alema kufrê de gelek mehzûn mabû. Lê bi saya ğeyreta kesên wek Ebû Eyyûb El-Ensarî û mizgîna Pêxemberê Îslamê di dewra Fatîh Sultan Mehmedê ‘Usmanî de bûbû Îslambol. Li her derê Îslambolê nîşaneyên Îslamê ê wek camî, medrese, aşxane, sêwîxane, weqfên muxtelîf, tirba şehîdan, meqbera sehabîyan li mirov silav dikirin lê bi baskê şikestî…

Îslambol nuha guherî bû. Dem û dewran bi ser de borî bûn. Bayê ğezebê bi ser de hatibû, rûkê wê mehzûn, rengê wê qulibî bû û nuha şîn girê dabû.

-Aaaaaa..x Îslambol! Got û hilmek vekişand…

Nuha di welatê xwe de mehzûn, di welatê xwe de mihacir, di welatê xwe de mezlûm bû. Sekn û tebat nedihatê. Ğeyret lazim bû, ğîretkêşî lazim bu.

Bar giran, barhilgir kêm bûn. Barekî wisa giran ku çiya nikaribû xwe li ber rabigre û mesûlîyeta wî barî qebûl nekiribû. Bes însan tenê xwe dabû ber wî barî. Paşê jî gelek însan ji ber vekişiya bûn. Lewra însan nankor, cahil, nezan û ‘ecûl bû. Bar giran, barhilgir zeîf bû…

-Medet ya Ellah! Got û hêstir barand. Axînek kûr vekşand û li ser halê ‘alema Îslamê nexasim li ser halê merkeza xîlafetê ket xewn û xeyalan. Şîn û girîna Se’îdê Kurdî â li ser vî bajarî hat bîra wî. Şehadetnameya wî ya li dadgehê, xîtaba wî ya li hemalên Kurdan, ğeyreta wî ya digel sazîyên Îslamî, nivîsên wî yên di kovar û rojnameyan de, geşt û gera wî ya li welat a bê sekn û hedan, daxwaza vekirina zanîngeha Medrestuzzehra…

Heyhat! Bayê ğezebê lê hat, her tişt nîvco ma. Gel, bilxasse gelê hemcinsê wî bêkes, belengaz û nezan mabû. Pêşîvanek bo vî gelî lazim bû, rêzanek, rênîşanek. Lewra baş dizanîbû dema ku milletên belengaz û hêsîr ji şexsiyeta xwe ya eslî dûr bikevin, esaleta xwe winda dikin. Lê dîsa baş dizanîbû ku îman bi serê xwe îmkanek bêhempaye. Loma barê Se’îda hilda milê xwe û wek pêşîvan û rêzan ket pêşiya gelê xwe da ku wan bixe riya azadîya heqîqî, riya Îslamê...

Jiyana wî wek belgefîlmeke di ber çavê wî re derbas bû. ‘Ehd û soza ku digel hevalên xwe yê bijare dabû, Rebbê xwe bi bîr anî. Sekn û hedan ne karê wî/wan bû. Lazim bû ku bi şev û roj bixebite/bixebitin. Gel bi nûra Îslamê hişyar bike û bigehîne rêça wî ya eslî…

Xwedê li ser xêrê bigerîne. Dengê denbêjekî di guhê wî de olam veda. Dengbêj di sitrana xwe de şîna Şêx Se’îd digirt. Hema got: “Ji dengê mezin tenê rêç û şop man.”  Û guh da sitranê:

Lê ey ey….. waa…x de lê waa..x

De lê lê sibe ye

Qudertê bi sê denga ba dikirî

Go: De lê lê muhbetê

Korê nemayê li dinyaye

Sibe ye minê li diyarê

Kele bi Kopê

Mûş û Melaazgirê Xinûsê diketim

Gidî gelo vê sibengê

Ji bo xatirê Xudê

Ca binhêre

Li qêrînê li qutînê

Li hewarê

Li gaziye

Li şînê li girînê

Eman hewara Xwedê

Reben ezim ca sêr bikê

Li vê zulm û dalalet û vê wehşetê

Eman ji bona Xwedê

Ca sêr bike li vê zulm û dalaletê

Eman reben ez im

Kesekî xwedanî xêra tune

Cewabekî bide Seyîdê Nêrîyê

Bê erê Seyyîdo!

Te malik mîrato!

Ocaxî koro

Tuyê li wî diyarî, li wî kevirî

Çi sekînî

Eman ca binhêrê

Bavê Şêx ‘Elî Riza

Şêxê îrşadê

Dîreka Dînê İslamê

Teyrê İspîrî girtin

Ca sêr bike

Vê sibengê birin Diyarbekra şewitî

Tevî sê sid siwarê me Hesena

Ji bo bibin ber kindîrê

Ji êvara xwedê de avêtin nezaretê

Ax neminim, neminim…..

Ezê li piştî bavê Şêx ‘Elî Riza

Şêxê îrşadê dîreka Dînê İslamê

Teyrê İspîrî vê sibengê

Ezê nemînim li dinyayê

Bi raya xwedê ezê piştî Bavê Şêx ‘Elî Riza

Şêxê Îrşadê

Dîreka Dînê İslamê

Teyrê İspîrî

Cotek galoş potînê Diyarbekir

Bi rehetî neqetînim……

Bi ser Şehadeta Şêx Se’îd de heştê sal buhurî bû. Bes birîn, êşû elema wê demê hêj jî taze bû. Hêj li gelek deverên welat meqberê ‘alim, zana û şehîdan veşartî bûn. Nûrsî û Şêx Seîd di vî warî de du numneyên sereke bûn. Meqbbera wan ne diyar be jî de’we û doza wan aşîkar bû. Ji ber vê yekê ne digot şev ne digot roj. Daîma ji bo belavkirina doza wan bajar bi bajar, navçe bi navçe, gund bi gun gerîya bû. Di vê geşt û gerrê de gelek hevalrêyên hêja bo xwe peyda kiribû.

Di navbera bîst salan de hêvîyên wî bi saya xwîna şehîdan zîl dabûn, fereca xêrê, be’sul be’dul mewta ummetê rû veda bû. Camîyên ku demekî bûbûn tewla hespan ji nû ve dibûn mekteb û medrese. Semera cehd û xebatê hêdî hêdî xwe nişan dida. Lê bişewite mala xêrnexwaz û koledaran bi geşbûn û xweşbûna doza Îslamê re beroşa xwe ya fîtneyê kelandin û bi dijwarî derîyê herbê lê vekirin…

Wî berxwedana xwe didomand, neyarên wî jî beroşa fitne dikelandin. Loma ji mecbûrîyetê berê xwe dabû bajarên mezin û nuha li bajarê Stenbol bû. 

Her wekî ku pêşiyan jî gotine: “Zewala darê ji kurmê darê ye” Nuha kurm di qirna darê de bi cîh bûbû û dar pûç dikir. Ji lew bi hessasiyeteke mezin xebitî bo kurm ji darê veqetîne û birîna darê derman bike. Mixabin bi ser neket…

Nîhayet li bajarê Stenbolê digel çend hevalên xwe tenê mabû. Roja ku neyaran dor lê girtin dizanibû ku ew roj roja dawetê, roja wisletê, roja bidawîbûna hesretê ye. Ew roj sirrê dost û hevalên xwe yê bîst salan di qelbê xwe de sirr kir. Barê xwe yê giran, hêvîyên xwe yê bîst salan, mîrasa Se’îd û şehîdan teslîmî hevalên xwe kir da ku bar bigehînin menzîlê…

Hema ji nişka ve dengek ğeybî ji bajêr bilind bû, sewtek bilind olam da.

-Were! Tu çi sekinî li wî diyarî. Car heye mirin bixwe teblîğek sereke ye. Were! Wezîfa te qediya. Were îdî em li benda te ne. Ev deng dişibhî dengê Se’îd û Şehîdan. Teslîmîyeta bo qederê lazim bû îdî. Teqdîra Xweda, qedera Îlahî…

Rabû kelîma Şehadetê anî, şûr û mertalê xwe girê da, dor da dengbêj û şairan û xatir ji dinyayê xwest.

Derba her gulekî dibû gulek û li beheştê rû vedida. Sî û sê gule, sî û sê gul, sî û sê derîyên bağê ridwanê...

-Bi xatirê te eya dunya! Kerem ke sitranbêjo! Îdî dor dora te ye. Şîna me xweş bigerîne. Bike destan û bi nesla nû bigehîne. Kerem ke:

Wî de lê lê………hewî lê lê ….

Dayê rebenê Xwedê xera bike

Stenbola şewitî bişewite berî li behrê ye

Eman de belkî xwedê xera bike

Stenbola wêran berî li behrê ye

Ez bala xwe didimê

Ji şeveqa sibê de

Kelek û gemî di gerdenê de diçin û tên

Masîyê binê behrê ketine şînê ye

Di mabeyna Behra reş û sipî de

 Di sar û serma Çilê Erbe’în de

Her dû behra bilq vedane vedireşin ji xwînê ye

Dayê! Reşxeberek hatî

Dibêjin li ber qeraxê gerdena vî bajarê wêran

Li hêlî tirba Hezretî Yûşe’

Yeqîn şerr e

Îro li ser serê mêr û mêrxasa

Roj roja oxilmê ye

Dibêjin sê berxê mala mêrxasa ketine tengasiyê

 Îro li xurbetê mane di mehserê ye

Bavê bavê min

De ka werin em ji xwe re sêr bikin

Gelo îro kî berx e kî beranê di kozê ye

Wî de lê lê… dayê

Ax de lê lê daye rebenê pepûkê

Nemînim, nemînim…

Heta sax bim

Ezê li ser berxê mala Welî bavê Mucahîd

Xwîn vereşim axînek ji kezebê bikşînim

Merd û mêrxasê roja giran ji xwe re bi bîr bînim

De lê lê dayê

Wî de lê lê………hewî lê lê ….

Dayê rebbenê

Zivistan e sar û serma ye

Bişewite Stenbola şewitî berî li behrê ye

Wî de Xwedê xera bike Sitenbola şewitî berî li behrê ye

Sihara sibê bû

Min dî xeberek hatî dibêjin

Bavê Mucahîd berxê Mala Welî

Serê xwe rakir ji xewa şîrîn

Berê xwe da oxirê pişta xwe da felekê

Nihêrî li şubak û pencere ye

Gava ku dî dor li wan hatî girtin

Hê tê giha ku ew roj roja bicîhanîna ehd û sozê ye

 Li mile rastê vegerî

Go: De lo lo bira ca rabe

Kekê min ca rabe

Beranê kozê de rabe

Berxê Gozê ca tu rabe

Xeberê bide beranê çargurçik

Berxê mala Mehmûd

Bê de rabe, bira de rabe

Keko de rabe

İro oxilme ye şer giran e

Barê ğîretê ketiye ser milê me her sê bira

 Rabe emê kar û tevdîrekî bibînin

Ma nayê bîra te roja ku me ‘ehd û soz dabû

Me digot: Heta ruh di can da be

Em xwe naspêrin neyaran

Wê temmamî ehd û soz û sirrê dost û hevala

Hetanî roja mehşerê bi me ra be

Ax de rabe rabe…

Ax de lê lê dayê rebenê pepûkê

Nemînim, nemînim…

Heta sağ bim

Ezê li ser berxê mala Welî bavê Mucahîd

 Xwîn vereşim axînek ji kezebê bikşînim

Merd û mêrxasê roja giran ji xwe re bi bîr bînim

De lê lê dayê

Wî de lê lê………hewî lê lê ….

Dayê rebenê

Xwedê xera bike

Stenbola wêran berî li behrê ye

Kelek û gemî di gerdenê de li hev civîne

Masîyê binê behrê ketine şînê ye

Gotina bav û kala ye ku dibêjin

Rom xayîn e, bextê Romê nîne

Tim û tim cara dek û dolaba digerîne

Find û çira xwe bi virr û derewa dişuxlîne

Ax de dayê reşxeberek hatî  dibêjin:

Bavê Mucahîd berxê mala Welî

Beranê çargurçık

Li kambaxa Stenbola wêran

Digel du mêrxasên ji mala mêra

Serî hildaye li hember neyara

Ji destpêka sibehê heta nivê rojê

Bi tekbîr û selewata

Li meydanê diçe û tê

Çavê xwe ji gulê neyara naguhêze

Ax mala min bi şewite

Silavekî da Şêx Se’îd,

Nursî bi hêstirên çava birîna wî dikewîne

Eman dibên dewsa sî û sê gula li can û bedena wî dijmêr e

Welle bavê min mêrxas û mêr e

Kekê min pilng û şêr e